Wat heeft ambacht te bieden nu artificiële intelligente (AI) ons kenniswerk overneemt? Aan de hand van het fijne goudsmeedwerk genaamd filigrein (of filigraan) onderzoeken goudsmid Eva van Kempen en archeoloog Maikel Kuijpers wat vakmanschap betekent – van de individuele maker tot de grote lijn van de menselijke geschiedenis. De Marjan Unger Lezing 2026, Vakmanschap in tijden van AI, vindt op 2 november plaats in het Rijksmuseum in Amsterdam.
“Je hoeft niet na te denken. Daar worden anderen voor betaald,” zou de Amerikaanse werktuigbouwkundig ingenieur Frederick Winslow Taylor hebben gezegd, terwijl hij pleitte voor een wetenschappelijke aanpak van ambachtelijk werk in fabrieken om de efficiëntie te verhogen. Deze ontwikkeling, die rond de eeuwwisseling van de 19e naar de 20e eeuw plaatsvond, is grotendeels verantwoordelijk voor de devaluatie van handwerk en het verlies van vakvaardigheden bij mensen. Sindsdien wordt kenniswerk als superieur beschouwd ten opzichte van handwerk.
Gaat AI hier verandering in brengen? AI legt bloot in welke mate onze dagelijkse economische taken afhankelijk zijn van mechanisch in plaats van bewust redeneren. Het devalueert kenniswerk, wat een interessante vraag oproept: wat is de rol van ambacht in de 21e eeuw en in de context van AI?
Aan de hand van filigrein onderzoeken we wat vakmanschap te bieden heeft. Ambacht is een manier om de materiële wereld te leren kennen. Het is fundamenteel afhankelijk van belichaamde kennis en steunt op intelligente handen. Dit staat niet alleen lijnrecht tegenover AI, maar appelleert ook aan andere waarden: genoegzaamheid, zorg en welzijn. We benaderen deze onderwerpen vanuit twee contrasterende perspectieven: wat het maken van sieraden betekent voor de individuele maker en de gemeenschap, en wat het maken van dingen bijdraagt aan het grote geheel van de menselijke geschiedenis.
De voertaal van deze lezing is Engels.